हमखास नफा आणि कॅमेरिला - २३

हमखास नफा देणारे तंत्र मिळावे आणि ते आत्मसात करावे असे प्रत्येक डे ट्रेडरचे स्वप्न असते. संगणकाच्या मदतीने ते स्वप्न लवकरच पूर्ण होईल असेही सगळ्यांनाच वाटत असते. बाजारात बर्‍याच संगणक प्रणाली (प्रोग्राम) मिळतात ज्यांच्या मदतीने खरेदी -विक्री करून नफा कमावल्याचा दावा पण बरेच जण करतात. प्रत्यक्षात या प्रणाली म्हणजे वेगवेगळ्या प्रकारच्या पिव्होट पॉइंट्सच्या तर्कशास्त्रावर बांधलेले इमले असतात. वापरणार्‍याला त्याचे गणित अवगत करण्याची आवश्यकता नसते.

एखाद्या समभागाच्या (कालच्या बाजारातील) खुलता भाव -बंद भाव जास्तीत जास्त आणि कमीतकमी भावाच्या किमती या प्रणालीत टाकणे हे एकच काम असते. या किमती टाकल्या की, आजच्या बाजाराचे तयार अंदाज मिळतात. याखेरीज बरेच ट्रेडर रोबोटिक सिस्टीमचाही वापर करताना दिसतात (खासकरून फॉरेक्स ट्रेडिंगसाठी) या यांत्रिक पद्धती वापराव्या अथवा नाही हा वैयक्तिक दृष्टिकोन आहे, परंतु आज कॅमेरिला लेव्हलची ओळख झाल्यावर यांत्रिक पद्धतीची आवश्यकता भासणार नाही. कॅमेरिला लेव्हल्स किंवा कॅमेरिला पिव्होटचे गणित आदल्या दिवशीच्या बाजारभावावर अवलंबून असते खुलता-बंद-जास्तीत जास्त आणि कमीत कमी भाव. या किमतींवरून एकूण आठ लेव्हल्स (पातळ्या)तयार करता येतात. प१/प२/प३/प४ या तेजीचा बाजार दर्शवतात तर थ्१/थ्२/थ्३/थ्४ या मंदीच्या पातळ्या आहेत. आता प्रत्यक्षात त्यांचा वापर कसा करायचा हे शिकणे महत्त्वाचे आहे.जर समभागाचा खुलता भाव थ्३ आणि प३ यामध्ये असेल तर दोन्ही पातळीपैकी एका पातळीपर्यंत भाव जाईपर्यंत धीर धरणे आवश्यक आहे. जर भाव प३ पर्यंत गेला तर मंदी करा म्हणजेच विक्री करा किंवा भाव थ्३पर्यंत खाली गेला तर तेजी करा म्हणजे खरेदी करा. यापैकी कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी योग्य असा स्टॉपलॉस वापरण्यास विसरू नका. प४ /थ्४ या पातळ्यांना ब्रेकआऊट लेव्हल्स म्हणतात. समजा समभागाने प४ पातळी पार केली तर मंदी करू नये. बाजाराचा कल तेजीचाच आहे असे समजून तेजी करावी. याचप्रमाणे थ्४पार केल्यावर मंदी आहे. तेव्हा मंदी हाच बाजाराचा कल समजावा. आता काही महत्त्वाच्या सूचना क्रमांक एक : या सर्व पातळ्या अत्यंत तरल स्वरूपाच्या असतात. त्यामुळे एका पातळीपासून दुसर्‍या किंवा तिसर्‍या किंवा उलट्या क्रमानेदेखील पातळ्या काही मिनिटांत बदलतात. त्यामुळे दक्ष राहून ताबडतोब पुढची पायरी घेण्याची तयारी असणार्‍यांनीच या पद्धतीचा वापर करावा. क्रमांक दोन या पद्धतीचा मूळ वापर फॉरेक्स मार्केटपासून आहे. त्यामुळे ट्रेडिंग प्लॅनमध्ये आपल्या अनुभवानुसार बदल करून घेणे ही ज्याची त्याची
जबाबदारी आहे. त्यासाठी कच्चा सराव करणे फार महत्त्वाचे आहे. आता या कॅमेरीला लेव्हलच्या गणिताकडे वळूया. बर्‍याच तावी तंत्रज्ञांनी आपापल्या पद्धतीने गणित मांडले आहे. माझ्या अनुभवातील काही सूत्रांचा उल्लेख येथे करतो आहे.
H4 = [1.1*(H-L)/2]+C,,H3 = [1.1*(H-L)/4]+C,,H2 = [1.1*(H-L)/6]+C,,H1 = [1.1*(H-L)/12]+C,,,L1 = C-[1.1*(H-L)/12],,,L2 = C-[1.1*(H-L)/6],,,,L3 = C-[1.1*(H-L)/4],,,,,,,L4 = C-[1.1*(H-L)/2],,

‎(येथे H = जास्तीत जास्त भाव L = कमीत कमी भाव C = बंद भाव. हे सगळे भाव आदल्या
दिवशीचे घ्यावेत). काही तावी तज्ज्ञ या पातळ्या पाचव्या पातळीपर्यंत देतात, परंतु सुरुवातीला तरी या आठच पातळ्यांचा वापर करावा. कच्चा सराव ही सूत्रे वापरून करावा. त...ंत्र अवगत होण्यासाठी काही कालावधी लागतो.
काही वेळा असाही कालखंड येतो की, जेव्हा यापैकी ही सूत्रे लागू पडत नाहीत. असा बाजाराचा कल लक्षात येण्यासाठी सराव हा एकच मार्ग आहे. हे वाचल्यावर कदाचित असे मनात येईल की, यापेक्षा तयार गणित मिळाले तर बरे. अशा वाचकांनी आंतरजालावर फेरफटका मारून रेडी डेटा घ्यावा. या रेडी डेटातही भरवशाची
संस्थळे कोणती असाही प्रश्‍न पडेल. म्हणून मी फक्त एकच संस्थळाची शिफारस करीत आहे. http://www.icharts.in/ या संस्थळावर आपल्या देशी बाजारास योग्य अशा कॅमेरिला लेव्हल्सची माहिती दिलेली असते. या संस्थळाचा उपयोग डे ट्रेडिंगसाठी अनिवार्य आहे. वर उल्लेख केलेली सूत्रे या संस्थळावरून घेतलेली नाहीत, परंतु या संस्थळाचा संपूर्ण उपयोग समजून घेण्यासाठी तावीचे आणखी काही धडे गिरवायला लागतील. डे ट्रेडिंग या विषयावर आजचा लेख शेवटचा आहे. याचा अर्थ असा नव्हे की, तांत्रिक विश्‍लेषणाचा हा शेवटचा लेख आहे. तावीचा अभ्यास पुढच्या भागात करावाच लागेल. कारण ऑप्शन आणि फ्युचर्सच्या बाजारात त्याखेरीज गती नाही.
shreemant2011@gmail.com
(लेखक गुंतवणूक प्रशिक्षक आहेत.)

गुंंतवणूकदार आणि माकड - २२

पॅरॅबोलीक सार हा एक बाजाराचा कल दर्शवणारा इंडिकेटर आहे. सार म्हणजे एस. ऍण्ड आर. स्टॉप ऍण्ड रीव्हर्स. हा इंडिकेटर कलदर्शक (ट्रेंड इंडिकेटर) म्हणून वापरता येतोच आणि त्याच सोबत स्टॉप लॉस (तोट्याला अडसर) निश्‍चित करण्यासाठी याचा वापर करता येतो.



आज टे्रडिंगच्या दोन महत्त्वाच्या पध्दतीविषयी माहिती देणार आहे, पण त्यापूर्वी पुन्हा एकदा डे टे्रडिंगविषयी महत्त्वाचा सल्ला. डे टे्रडिंग पध्दतीत शंभर टक्के बरोबर अंदाज किंवा शंभर टक्के चुकीचा अंदाज असे काहीही नसते. ट्रेडरनी आपला व्यवहार (ट्रेड) ७० टक्के यशस्वी करायचा असतो. म्हणजे जर दहापैकी सात वेळा नफा केला आणि तो नफा तीन ट्रेडमध्ये झालेल्या नुकसानीपेक्षा जास्त असेल तर डे टे्रडिंग यशस्वी झाले असे म्हणावे. डे टे्रडिंंगचे नियम आणि व्यूहरचना फक्त डे ट्रेे्रडिंगसाठीच उपयुक्त असते. डे ट्रेे्रडिंग करताना १० टक्क्यांपेक्षा जास्त नुकसान ही धोक्याची पातळी असते. असे नुकसान झाले तर कामाची पद्धत बदलायची नितांत गरज आहे असे समजावे. नुकसानीचा अडसर आणि नफा वसुली हे दोन्ही आधीच ठरवून काम करावे. नाहीतर काय होते ते समजण्यासाठी एक छोटी गोष्ट सांगतो. आफ्रिकेतले आदिवासी माकड पकडण्यासाठी माकडाच्या मानसिकतेचा फायदा उठवतात. एका अरुंद गळ्याच्या मातीच्या बुधल्यात भाजलेले दाणे ठेवून बुधला झाडाच्या फांदीला बांधला जातो. सुरुवातीला माकड भीत भीत हात आत घालून मिळतील तेवढे दाणे खाते. दोन घासानंतर माकडाची हाव वाढते आणि माकड मुठीत जास्तीत जास्त दाणे भरून हात बाहेर काढण्याचा प्रयत्न करते. बुधल्याची रचनाच अशी असते की मूठ वळल्यावर हाताचा पंजा बाहेर येत नाही. पण माकडाची हाव माकडाला काही मूठ सोडू देत नाही. या प्रयत्नात माकड इतके रंगून जाते की त्याच्या मागून हळूच जाऊन शिकारी माकडाला पकडतो. बघा तुमच्या काम करण्याच्या पध्दतीत आणि माकडाच्या गोष्टीत काही साम्य आहे का? असेल तर मूठ सोडून द्या. एकाच वेळी मूठभर दाणे खाण्यापेक्षा हातात येतील इतकेच दाणे एका वेळी खा.

तर सर्वप्रथम बघू या पॅराबोलिक सार.पॅरॅबोलीक सार हा एक बाजाराचा कल दर्शवणारा इंडिकेटर आहे. सार म्हणजे एस. अँड आर. स्टॉप अँड रीव्हर्स. हा इंडिकेटर कलदर्शक (ट्रेंड इंडिकेटर) म्हणून वापरता येतोच आणि त्याच सोबत स्टॉप लॉस (तोट्याला अडसर) निश्‍चित करण्यासाठी याचा वापर करता येतो. आता पॅरॅबोलिक सारचे गणित कसे करायचे हे शिकण्यापेक्षा त्याचा उपयोग करून नफा कसा कमावता येईल त्याचा विचार करू या. सोबत जोडलेला आलेख बघा. या आलेख रेषेच्या वर आणि खाली जे ठिपके दिसत आहेत ते आहेत पॅरॅबोलिक सारचे. जर ठिपके रेषेच्या वर दिसायाला सुरुवात झाली तर समभागाचे भाव कमी होणार हे गृहीत धरून चला. रेषेच्या खाली उमटणारे ठिपके म्हणजे समभागाचा भाव वर जाण्याची चिन्हे. आता या समभागात रेषेच्या खाली दुसरा ठिपका उमटल्यावर खरेदी करायची. ज्या दिवशी कल बदलून ठिपका रेषेवरच्या बाजूस उमटेल तेव्हा सौदा बरखास्त करायचा. विक्रीसाठी अगदी उलट तंत्र वापरायचे. आता असे बघा की आज खरेदी केली तर कालचा पॅरॅबोलिक सार हा स्टोपलॉस म्हणून वापरता येतो. उद्या खरेदी केली की आजचा पॅरॅबोलिक सार स्टोप लॉस वापरता येतो. म्हणजेच खरेदी किंवा विक्रीच्या संकेतासोबत सरकता स्टॉप लॉस म्हणूनही या इंडिकेटरचा वापर करता येतो. एक काळजी मात्र जरूर घ्यावी. १४ किंवा २१ दिवसांची सरासरीसुध्दा सोबत वापरावी. दोन्ही इंडिकेटर एकच दिशा दर्शवत असतील तर निर्णय घेणे सोपे जाते. डे ट्रेे्रडिंगसाठी पॅरॅबोलिक सारचा वापर करू नये. कारण हा इंडिकेटर थोडा हळूहळू संकेत देतो. परंतु पाच किंवा दहा दिवसांसाठी प्रवेश करण्यासाठी आणि बाहेर पडण्यासाठी हा उत्तम आधार आहे.

सोबत जोडलेला निफ्टीचा आलेख बघा. पॅराबोलीक सार बघून सहज बाजाराच्या कलाचा अंदाज करता येतो. नुकसानीचा अडसर म्हणूनही त्याचा वापर करता येतो. हे आलेख त्याच स्वरूपात रोजच्या रोज ताजे मिळतात.

ज्यांना डे ट्रेे्रडिंगसाठीच बाजारात यायचे आहे त्यांना पिव्हॉट पॉइंट्स ख्रीज दुसरा सोपा पर्याय नाही. पिव्होट म्हणजे समभागाच्या बाजारभावाची अशी पातळी की जेथून बाजाराची दिशा बदलते. या पातळीवर प्रवेश करून नफा कमावणारे अनेक ट्रेडर बाजारात आहेत. पिव्होट पॉइंट जरी एकच असला तरी त्यासोबत त्या बाजारभावाशी निगडित अशा सहा पातळ्या असतात. त्यापैकी तीन होकाराच्या पातळ्या तर तीन नकाराच्या पातळ्या. म्हणजे प्रवेशाच्या सोबत नफा वसुलीच्या तीन पातळ्या किंवा तोटयाला अडसर घालणार्‍या तीन पातळ्या. सोबत उदाहरण म्हणून हीरो होंडाच्या २६/५/२०११ साठी उपयुक्त पिव्होट लेव्हल दाखवल्या आहेत. या पातळ्यांचे अंकगणित आदल्या दिवसाचा हाय-लो-क्लोज यावरून केले जाते. या पातळ्यांचा फॉर्म्युला शिकण्यात वेळ घालवू नये कारण इंटरनेटवर अनेक संस्थळावर या किमती तयार मिळतात.

८९९.४० नकाराची तिसरी पातळी
१८५०.९५ नकाराची दुसरी पातळी
१८२८.५० नकाराची पहिली पातळी
१८०२.५० पिव्होट
१७८०.०५ होकाराची पहिली पातळी
१७५४.०५ होकाराची दुसरी पातळी
१७०५.६० होकाराची तिसरी पातळी

आता या पातळ्या वापरायच्या कशा ते बघा. पिव्होट १८०२ प्रवेशासाठी वापरायची. नकाराची पहिली पातळी १८२८म्हणजे नफा वसुलीची पहिली संधी. होकाराची पहिली पातळी १७८० म्हणजे बाजाराने अचानक घुमजाव केले तर माघारी फिरण्याची पहिली संधी. काही वेळा असे होईल की प्रवेशासाठी संधी मिळणार नाही. खुलता भावच समजा १७८० पेक्षा कमी आला तर किंवा खुलता भाव १८२८च्या वर आला तर काय करायचे? काही नाही करायचे. आज व्यापाराची संधी नाही असे समजून कार्टून नेटवर्क बघत दिवस आनंदात घालवायचा.
या पिव्होट पॉइंटसीचा उपयोग ताबडतोब करण्यापेक्षा आधी पाटी-पेन्सील घेऊन चार ते पाच कंपन्यांच्या पिव्होट पॉइंटसोबत लुटुपुटीचे सौदे करून बघा. (मॉक ड्रिल) साधारण आठवड्याभरात हे पॉइंटस् कसे वापरायचा याचा अंदाज येईल.

हा झाला पिव्होट पॉइंटचा प्राथमिक अवतार. या प्राथमिक अवतारावर हात बसला की फेबोनासी पिव्होट आणि मेकॅरीला लेव्हलस वापरा. विशेषत: केमेरीला लेव्हल वापरल्यास यशाची खात्री ७० टक्क्यांपेक्षा जास्त मिळू शकते.

shreemant2011@gmail.com

(लेखक गुंतवणूक प्रशिक्षक आहेत.)

सौजन्य:- फुलोरा, सामना ०४०६२०११.

काही क्प्त्या नफ्यासाठी - २१

कधीकधी एकाच दिवसात भाव वरखाली होऊन चुकीचे संकेत मिळतात. अशावेळी गुंतवणूकदार कात्रीत सापडण्याची शक्यता असते. हे टाळण्यासाठी बरेच तावीतज्ज्ञ वेगवेगळे उपाय करतात. आज त्यापैकी प्रकार आज बघूया.





दिनांक १७/०३/२०११ नंतर एडीएक्स ४०च्या वर. बाजारभाव २१ दिवसांच्या सरासरीला टेकून वर गेला. या पध्दतीत प्रवेशाचा बिंदू सहज मोजता येतो, पण बाहेर पडण्याचा निर्णय सहजगत्या समजत नाही. यावर एकच उपाय आहे तो असा की विक्रीचे लक्ष्य आधीच ठरवून घ्यावे?

किंवा ऋण (-) अशा किमती नसतात. एडीएक्स तीसच्या (३०)वर असेल तर बाजाराला निश्‍चित दिशा मिळाली आहे असे समजावे. परंतु हा इंडिकेटर २१ दिवसांच्या सरासरीसोबत काळजीपूर्वक वापरला तर निश्‍चित नफा मिळतो. समजा एखाद्या समभागाचा भाव २१ दिवसांच्या सरासरीपेक्षा जास्त होऊन वाढत जात आहे. अशा वेळी जर एडीएक्स चाळीसपेक्षा कमी असेल तर खरेदी न करता एडीएक्स वाढण्याची वाट बघावी. वाढत जाणारा भाव घटून २१ दिवसांच्या सरासरीला येऊन टेकेल आणि एडीएक्स ३५-४०च्या दरम्यान असेल तर खरेदी करावी. येथून पुढे भाव वाढत जातात. आपल्या नफ्याचे लक्ष पूर्ण झाले की नफा घेऊन सौदा खालसा करावा. शक्यतो मंदीसाठी ही पद्धत वापरू नये असे माझे वैयक्तिक मत आहे. परंतु जिज्ञासूंनी आपला अभ्यास करावा आणि निर्णय घ्यावा. या पद्धतीचा तोटा असा की भाव वर जाताना दिसत असतानाही सबुरीचा वापर करावा लागतो. फायदा असा की भांडवल सुरक्षित ठेवून नफ्याचे लक्ष पूर्ण करता येते. आणि अशा बर्‍याच पद्धती बाजाराचा कल -समभागात खरेदी (किंवा विक्री)-सौदा खालसा करणे यासाठी वापरल्या जातात. या लेखाची शब्द मर्यादा लक्षात घेऊन इच्छुकांनी स्वत: अभ्यास करून निर्णय घ्यावा. हे तावीवरचे अंतिम भाष्य आहे असे समजून बाजारात खरीदे-विक्री करू नये. बर्‍याचशा वाचकांना डे ट्रेडिंग करणे शक्य नसेल. त्या वाचकांनी एखाद्या समभागात पाच ते दहा दिवस गुंतवणूक करून नफा कमावण्यास हरकत नाही. अशी पोझिशन घेऊन नफा करण्यासाठी पॅरॅबोलिक सार या इंडिकेटरचा वापर करावा. हमखास नफा आणि कमीतकमी टेन्शन. पुढच्या भागात पॅरॅबोलिक सार आणि आणखी काही इंडिकेटर बघूया.

shreemant2011@gmail.com 

(लेखक गुंतवणूक प्रशिक्षक आहेत.)

सौजन्य :- फुलोरा, सामना, २८०५२०११.

सरासरी फायदा - २०

सरासरीचा अभ्यास करून नफा कसा कमवायचा ते आज बघू या. त्यासाठी व्यापार करण्यायोग्य अशी परीस्थिती बाजारात कशी तयार होते ते बघू या. 
कुठल्याही एका विशिष्ट प्रकारचे म्हणजे तेजी किंवा मंदीचे संकेत मिळत नाहीत त्यावेळी कंटाळलेले जुने गुंतवणूकदार हळूहळू विकत घेतलेल्या समभागातून बाहेर पडतात आणि जाणते निवेशक खरेदीला सुरुवात करतात. ही झाली संकलनाची सुरुवात. कदाचित या सुमारास बाजारात फारसे उत्साहवर्धक वातावरण नसेल. ही पातळी म्हणजे भविष्यातील तेजीची एक पायरी समजा. हा कालावधी बर्‍याच वेळा मोठ्या अवधीचा असतो. भावफरक नजरेला येईल असे नसतात. मोठ्या अवधीचे गुंतवणूकदार येथे खरेदी करतात.या कालावधीचा आलेख पसरता असतो. यानंतर हळूहळू भाव वाढत जातात आणि प्रत्येक वेळी त्या आठवड्याचा किंवा एखाद्या पंधरवड्याचा जास्तीतजास्त भाव त्याअगोदरच्या आठवड्याच्या किंवा पंधरवड्याच्या भावापेक्षा जास्त असतो. या पातळीचा आलेख थोडा वरच्या दिशेने, पण लांबीने अजूनही जास्तच असतो. मध्यम पल्ल्याचे गुंतवणूकदार येथे बाजारात प्रवेश करतात. यानंतर सगळ्या जनतेला हालचालीची खबर लागते आणि समभागाची मागणी वाढत जाऊन रोज नव्या जास्तीतजास्त भावाचे उच्चांक तयार होताना दिसतात. डे ट्रेडर्सना यावेळी पैसे कमवायची संधी मिळते. या कालाचा आलेख एकदम चढ्या स्वरूपाचा दिसतो. बरेच डे ट्रेडर्स आलेखांचे निरीक्षण करून या फेजची वाट बघत असतात. यावेळी बाजारभावाचे रेखांकन सर्व मूव्हिंग ऍव्हरेजेसच्या (किंवा सरासरी भावाचे) रेखांकनाला पार करून जाताना दिसतात. अशावेळी डे ट्रेडर्सना व्यापाराची संधी मिळते. येथे लक्षात घेण्याची बाब अशी हा कालावधी अत्यंत अल्प स्वरूपाचा असतो. भाववाढीचे लक्ष्य नक्की करूनच हालचाल करावी नाहीतर डे ट्रेडिंगच्या उद्देशाने केलेली खरेदी गळ्यात येते किंवा सौद्यात नुकसानी येते. खरेदी विक्रीची काही पथ्ये अशी आहेत.

१. भाववाढीच्या सोबत उलाढालीचे आकडे वर जाताना दिसले तरच सौद्यात हात घालावा.

२. शक्यतो डे ट्रेडिंग अशाच समभागात करावे ज्या समभागात फ्युचर-ऑप्शनचेही सौदे केले जातात. एकाच वेळी अनेक कंपन्यांच्या समभागात सौदे करू नयेत.

३. स्टॉप लॉस ठरवल्याशिवाय सौद्यात हात घालू नये.

४. शुक्रवारची खरेदी बर्‍याच वेळी फायद्याची असते आणि सोमवार सकाळची खरेदी बर्‍याच वेळा महागडी ठरते.

५. टार्गेट मिळाल्यावर सौदा विसर्जित करावा.

वेगवेगळ्या सरकत्या सरासरीचा उपयोग कसा करावयाचा ते आता बघू या.

बाजाराचा कल जोखण्यासाठी ट्रेंड लाइनचा उपयोग केला जातो. एखाद्या समभागाच्या शिखरांना जोडणारी एक रेषा काढली आणि त्याच आलेखाच्या तळांना जोडणारी रेषा काढली तर बाजाराची ट्रेंड लाईन काढता येते. जर ही रेषा वरच्या बाजूने प्रवास करताना दिसली तर बाजाराचा कल तेजीकडे आणि तसे नसल्यास मंदीकडे आहे असे समजले जाते. पण फक्त कल समजून उपयोग नाही. कदाचित निश्चित कल लक्षात येईपर्यंत खरेदी किंवा विक्रीची संधी हातातून निघून गेली असेल म्हणून ट्रेंड लाईनच्या सोबत सरकत्या सरासरीचा किंवा मूव्हिंग ऍव्हरेजचा वापर करण्याची पध्दत आहे. जेव्हा समभागाचा बाजारभाव या सरासरीच्या वरती जातो तेव्हा तेजीकडे वाटचाल आहे असे समजायला हरकत नाही. ही सरासरी शक्यतो अल्प कालावधीची म्हणजे पाच किंवा आठ दिवसांच्या सरासरीची असावी. हे शस्त्र आणखी धारदार बनवण्यासाठी आणखी एक सरासरी वापरायला हरकत नाही. ही सरासरी दीर्घ मुदतीची असावी. याचे कारण असे की अल्पमुदतीची सरासरी रेषा बर्‍याच वेळा बाजारच्या फसव्या हालचालीमुळे चुकीचे संकेत देऊ शकते.

उदाहरणार्थ बाजारभाव अल्पमुदतीच्या सरासरीच्या खाली आला तर ताबडतोब विक्रीचा निर्णय घेण्यापूर्वी दीर्घ मुदतीच्या रेषेकडे एक नजर टाकावी. जर ही रेषा अजूनही तेजीचा संकेत देत असेल तर विक्रीची घाई करू नये. अशा प्रकारची सरासरी वापरूनही संकेत वेळच्या वेळी मिळत नाहीत म्हणून मध्यम काळची एक सरासरी वापरण्याची पध्दत आहे. ही सरकत्या सरासरीची जुडी वेगवेगळ्या प्रकारे वापरली जाते. काही गुंतवणूकदार ५-८-१३ अशी सरासरी वापरतात. काही ८-२०-३५ आणि काही १३-२१-५५ अशीही सरकत्या सरासरीची जुडी वापरतात. दीर्घ मुदतीचे गुंतवणूकदार २०-५०-२०० असे कॉम्बिनेशन वापरतात. जोपर्यंत बाजारभाव २०० दिवसाच्या सरासरीखाली जात नाहीत तोपर्यंत काही निर्णय घेण्याची घाई करत नाहीत. अल्प मुदतीचे खेळाडू ५-८-१३ चे कॉम्बिनेशन वापरताना दिसतात. तीन सरासरी वापरण्याचा सगळ्यात जास्त फायदा असा की या सरासरींच्या रेषा एकमेकांना छेद देऊन पुढचा प्रवास करतात तेव्हा बाजाराचा कल बदलल्याचा निश्चित संकेत मिळतो. उदाहरणार्थ जेव्हा अल्पमुदतीची रेषा मध्यम रेषेला छेदते आणि त्याचवेळी मध्यम रेषा दीर्घ मुदतीला छेदून तिन्ही रेषा खालच्या बाजूने वळतात तेव्हा गुंतवणूकदारांनी आपली बाजारातील पोझिशन खालसा करावी हे उत्तम. अशीच परीस्थिती वरच्या अंगाने तयार झाली तर खरेदी वाढवून पुढच्या कलाची वाट बघावी. लेखातील शब्दसंख्येच्या मर्यादेमुळे कदाचित चित्र स्पष्ट होणार नाही. जिज्ञासूंनी डोळ्यांसमोर आलेख ठेवून अभ्यास करावा.


मागील अंकात आपण स्टॉप लॉसचा (तोट्याचा अडसर) ओझरता विचार केला. तोट्याचा विचार किंवा तोट्याला वेळीच अडसर घालणे म्हणजे भांडवलाचे संरक्षण करणे. घरातल्या एका छोट्या कुंडीत लावलेल्या गुलाबाच्या काही पानांवर कीड पडलेली दिसली की आपण ती पाने खुडून टाकतो आणि त्यामुळे इतर पानांवर कीड पसरण्याचा धोका कमी होतो. तसेच काहीसे या तोट्याच्या अडसराचे असते. एक उदाहरण बघून हे अधिक स्पष्ट करता येईल. समजा तुम्ही शंभर रुपयांना काही समभाग खरेदी केले. अडसर लावलेला नसल्याने भाव नव्वद झाल्यावरही समभाग तुमच्या हातात राहिले. समजा हाच भाव नंतर साठ झाला. अजूनही समभाग आपल्याच खिशात राहिले. भाव अधिक घटून दहा रुपयापर्यंत आले. म्हणजे एका समभागमागे ९० टक्के नुकसान झाले. आता भाव नव्वद टक्क्यांनी जरी वाढले तरी भाव १९ रुपये होईल. पुन्हा १००चा भाव गाठण्यासाठी रुपये दहा ते शंभर हा प्रवास म्हणजे भाव ९०० टक्क्यांनी वाढायला हवा. ९०० टक्क्यांची वाढ ताबडतोब होणे शक्य नसते. कारण प्रत्येक टप्प्यावर अडकलेले तुमच्यासारखेच इतर खेळाडू विक्रीसाठी तयार असतील. आता असे बघा की तोट्याचा अडसर नव्वदच्या भावाला लावला असता तर नुकसान दहाच टक्के झाले असते. ९० ते १०० हा प्रवास अकरा टक्क्याच्या वाढीने साध्य आहे. किंवा या टप्प्याला पोहचणे बाजारात कधीही शक्य आहे. आणखी एका परिस्थितीचा विचार करा. तुम्ही १०० रुपयात समभाग घेतले आणि तोट्याचा अडसर ९० ला लावला. भाव १२० रुपये झाला तरी हा अडसर ९०चा राहील. भाव वाढून १४५ झाला आणि जर अडसर ९० रुपयांचाच राहिला तर १४५या भावापासून ९० रुपयापर्यंत येईस्तो नुकसान होतच राहील. सांगायचा मुद्दा असा आहे की जर भाव वाढत गेले तर तोट्याचा अडसरसुध्दा तसाच वर जायला हवा. याला ट्रेलिंग स्टॉप लॉस असे म्हणतात. डे ट्रेडिंग करताना प्रत्येक सौद्यासोबत त्या सौद्याचा स्टॉप लॉस पण निश्चित करून ठेवायला हवा. थोडक्यात काय? जर सर सलामत तो पगडी पचास.
shreemant2011@gmail.com

तांत्रिक विश्‍लेषण - १९

 तांत्रिक विश्‍लेषण करणार्‍या अभ्यासकाला व्याजाचे दर,पेट्रोलचे भाव, युद्ध, युद्धविराम, निवडणुका, हवामान अशा कोणत्याही घटकांचा विचार करण्याची आवश्यकता नसते कारण बाजारभावाच्या पोटात ही सगळे माहिती आपोआप साठवलेली दिसते. या बाजारभावाचा आलेख मांडून त्याचा अभ्यास करणे म्हणजे तावि.

तांत्रिक विश्‍लेषण (तावि)म्हणजे एखाद्या समभागाचा बाजारभाव आणि उलाढाल या दोन घटकांवरून त्या समभागाचा येणार्‍या भविष्यकाळात काय बाजारभाव असू शकेल याचा अंदाज बांधणे. या विश्‍लेषणात बाजारभावाला फार महत्त्व आहे कारण ज्या घटकांमुळे बाजार वरखाली होऊ शकतो अशा सर्व घटकांचे प्रतिबिंब बाजारभावात दिसते. तांत्रिक विश्‍लेषण करणार्‍या अभ्यासकाला व्याजाचे दर,पेट्रोलचे भाव, युद्ध,युद्धविराम,निवडणुका,हवामान अशा कोणत्याही घटकाचा विचार करण्याची आवश्यकता नसते कारण बाजारभावाच्या पोटात ही सगळे माहिती आपोआप साठवलेली दिसते. या बाजारभावाचा आलेख मांडून त्याचा अभ्यास करणे म्हणजे तावि. डे ट्रेडिंग करणार्‍या खेळाडूंना ताविखेरीज पर्याय नाही. तावितज्ज्ञ व्हायला शैक्षणिक पात्रतेची अट नसल्यामुळे बाजारात या तज्ज्ञांचा सुळसुळाट झालेला नेहेमी बघण्यात येतो.
तबल्यावर जोरात थाप पडली म्हणजे गायक समेवर आला इतकेच संगीताचे ज्ञान असलेला हौशी रसिक जसे दर्दी आणि ग्यानी असल्याचा आव सहज आणू शकतो तसा बाजारात कुणीही तावितज्ज्ञ असल्याचा दावा करू शकतो. आता विचार करू या ताविच्या महत्त्वाचा. ताविच्या अभ्यासामुळे बाजारात प्रवेश कधी करायचा -बाजारातून बाहेर कधी पडायचे -बाजारातील आपली गुंतवणूक वाढवावी किंवा कमी करावी याचे संकेत मिळतात. हे संकेत अनेक प्रकारचे असतात. या संकेतांचा उपयोग कसा करायचा याचा अभ्यास म्हणजे ताविचा अभ्यास. दुसरा महत्त्वाचा मुद्दा असा की ताविचे ज्ञान फक्त शेअर बाजारात वापरता येते असे नाही. कुठल्याही बाजारात जेथे चढ उतार आहेत अशा बाजारात हे शास्त्र वापरता येते. कमोडीटीमधील सट्टा आपल्या बाजारात फारच नवीन आहे परंतु माझ्या ओळखीतील एक युरोपीयन तावितज्ज्ञ मला फेब्रुवारी 2002 पासून चांदीची खरेदी करण्याचा आग्रह करीत होते. त्यावेळी चांदीचा भाव 16900च्या आसपास होता. आता एनएसीवर डॉलर-पाऊंड -युरो-येनची खरेदी विक्री करता येते. जर ताविचे विशुद्ध रूप तपासायचे असेल तर फॉरेक्स बाजारातील आलेखांचा अभ्यास करावा. याचे कारण असे की ताविची सत्यासत्यता बाजारभाव आणि उलाढाल यावर अवलंबून असते. शेअरबाजारात हे दोन्ही कृत्रिमरीत्या ताब्यात ठेवता येण्याची शक्यता असते पण फॉरेक्समध्ये आंतरराष्ट्रीय चलनाचा भाव कुणाच्याच ताब्यात राहू शकत नाही. म्हणूनच ज्यांना ताविचा अभ्यास करायचा असेल त्यांनी शेअरबाजाराचे आलेख अभ्यासण्यापूर्वी फॉरेक्स मार्केटचे आलेख अभ्यासावे.
ताविच्या अभ्यासात बाजाराचा कल समजण्यासाठी आलेखात बाजारभाव रेखांकित केला असतो. यासोबत आणखी काही संख्यांचे रेखांकन केले असते त्याची आज ओळख करून घेऊया. आलेख हे उभ्या अक्षावर भाव आणि आडव्या अक्षावर कालखंड अशा पध्दतीने केले जातात. काही आलेख फक्त बंद बाजारभाव दाखवतात. काही आलेख खुलता -बंद -जास्तीत जास्त -कमीतकमी असे सगळे भाव दाखवतात. या खेरीज जपानी कॅण्डलस्टीक हादेखील लोकप्रिय आलेख आहे. यासोबत आणखी काही संख्यांचे रेखांकन केले असते त्याची आज ओळख करून घेऊ या.

1 सरकती सरासरी किंवा हलती सरासरी (मूव्हिंग ऍव्हरेज) ही आपल्या सोयीप्रमाणे घ्यावी. सर्वसाधारणपणे पाच दिवसांची /दहा दिवसांची /वीस दिवसांची /पन्नास दिवसांची अशी सरासरी वापरली जाते. या सरासरीचा उपयोग छोट्या म्हणजे पाच दिवसांच्या काळात किंवा मोठ्या म्हणजे पन्नास दिवसांच्या काळातील बाजाराच कल कळून घेण्यासाठी येतो. शंभर किंवा दोनशे दिवसांच्या सरासर्‍यांचाही उपयोग करता येतो. बाजाराच्या संकेतासाठी सोप्यात सोपी वापरले पद्धत हीच आहे. सरासरीला आणखी धार येण्यासाठी एक्स्पोनेंशिअल मूव्हिंग ऍव्हरेज (5/10/20/50/100) वापरण्याची पध्दत आहे.

2 आधार किंवा नकार पातळी. (सपोर्ट लेव्हल /रेझिस्टन्स लेव्हल) या पातळ्या ऐतिहासिक असतात. आधार पातळीवर समभागाची खरेदी होत असते आणि नकाराच्या पातळीवर विक्री होत असते या जर लक्षात आल्या तर दोन्हीमधील पोकळीत चांगला नफा कमावता येतो.

3 शिखर आणि तळ . (टॉप्स /बॉटम्स) एखाद्या कालखंडात आलेखावर भाव वर गेलेला दिसतो आणि तेथून मागे फिरलेला दिसतो. हा उच्च भाव म्हणजे त्या वेळेचे शिखर आणि त्याच काळाचा कमीतकमी भाव म्हणजे तळ. या शिखर /तळाचा उपयोग तेजी किंवा मंदी समजण्यासाठी करता येतो. याखेरीज अनेक ताविच्या विशिष्ट संज्ञा आहेत त्याचा वापर आणि अर्थ जसे आपण पुढे जाऊ तसे समजून घेऊ.

ताविमध्ये एक वेगळा पंथ आहे इलियटवेव्ह थीअरीवाल्यांचा. इलियटवेव्हच्या सिध्दांताप्रमाणे बाजार,मग तो कुठलाही असा,आठ लाटांमध्ये फिरत असतो. पहिलीलाट वर जाणारी. दुसरी खाली येणारी तिसरीवर जाणारी तर चौथीखाली येणारी. चौथ्या लाटेचा तळ हा दुसर्‍या लाटेच्या तळापेक्षा वर असतो. पाचवी लाट ही तेजीची शेवटची लाट. त्यानंतरच्या तीन लाटांमध्ये बाजार एकदाच वर जातो. आठवी लाट संपली की पुन्हा नवा संच सुरू होतो. राल्फ नेल्सन इलियट हे या सिध्दांताचे जनक. त्यांनी या लाटांचा फेबोनासी सीरिजशी संबंध जोडून हा सिध्दांत जगासमोर मांडला. फेबोनासी सीरिज म्हणजे 1,1,2.3,5,8,13,21,34,55... .पुढचा आकडा हा आधीच्या आकड्याच्या बेरजेने तयार होतो. आजच्या तारखेस हा सिध्दांत वापरून बाजाराची निश्चित दिशा काय असेल हे वर्तवणार्‍यांंची संख्या कमी आहे. या शास्त्राचा अभ्यास करून नियमीत योग्य अंदाज वर्तवणार्‍यांंमध्ये विवेक पाटील, दीपक मोहोनी,सदानंद राजे, बिरेंद्रकुमार जिलेदार यांची नावे अग्रगण्य आहेत.

shreemant2011@gmail.com

(लेखक गुंतवणूक प्रशिक्षक आहेत.)

सौजन्य:- फुलोरा, सामना १४०५२०११