Saturday, May 31, 2014

मलावष्ठंभ - आयुर्वेद आरोग्य

काय हो पोट साफ होतंय का? हो अगदी नॉर्मल. पण कसं होतंय विचारलं तर सुरू होतं रामायण. जोर द्यावा लागतोय. खडा होतो, संडास एक दिवसाआड होतेय. संडास करतेवेळी त्या जागी जळजळ होतेय. या पाळण्यातल्या बाळाला मलावष्ठंभ म्हणतात. हा मोठ्या मोठ्या आजाराला जन्माला घालतो.
सात वर्षांची दुर्वा संडास करायचं म्हटलं की घाबरायची. त्रास होतो म्हणून रडायची. आईसोबत आली तेव्हा तिच्या हातात कुरकुरे होते. मग सांगा कचरा खायला द्याल तर मग पोट खराब होणारच. नाडी व पोट तपासताना यकृताची आणि पचनाची तक्रार जाणवली. खाण्याविषयी पथ्ये सांगितली. जेवणाआधी १/२ तास १ चमचा आल्याचा रस आणि एक चमचा मध एकत्र मिक्स करून चाटायला सांगितले. जेवणानंतर २ चमचे द्राक्षासव २ चमचे पाण्यात मिक्स करून घ्यायला सांगितले. महत्त्वाचे म्हणजे रात्री झोपताना कापूस एरंडेल तेलात भिजवून संडासाच्या ठिकाणी ठेवायला सांगितले. तेलामुळे संडासला सहज होऊ लागले आणि औषधामुळे पचन सुधारले. आठवड्याभरात पोटाची तक्रार बरी झाली.
बेचाळीस वर्षांच्या कांबळे बँकेत चौकशी विभाग सांभाळतात. केस घेताना लक्षात आले की लघवी, संडासला झाले तरी समोर भली मोठी रांग असल्यामुळे त्या टाळत होत्या आणि जेवणामध्ये फास्टफूड जास्त प्रमाणात होते. संडास एक दिवसाआड होत होते, गॅसेस, अस्वस्थ होत होते. त्यांना लगेच सात दिवसाचा बस्तीचा कोर्स केला आणि जेव्हा प्रेशर येईल तेव्हा संडास, लघवीला जायला सांगितले. खाण्याविषयी नियम सांगितले. महिन्याभरात अपचन, गॅसेस मलावष्ठंभ हा सगळा त्रास पूर्णपणे बरा झाला.
पचनशक्ती व्यवस्थित असल्याची लक्षणे- दोन वेळा कडकडून भूक लागणे.
- खाल्लेलं अन्न पचन करणे.
- सकाळी एकदाच पोट साफ होणे.
- रात्री (झोपताना २५-३० बिया काढलेल्या काळ्या मनुका चावून खाणे.)
- आठवड्यातून एकदा २ चमचे एरंडेल दुधातून घेणे.
- आपण जे खातोय ते पचवू शकतो का याचा विचार करा.
- डॉ, दीपक केसरकर
:सौजन्य - फुलोरा, सामना ३१०५१४

Thursday, May 01, 2014

संधीवात

संधी भेटताच वाढणारा वात असं म्हटलं तर काही खोटं नाही. ‘अभी तो मैं जवान हूं।’ हे आजोबांनाच शोभून दिसतं, परंतु आता पंचविसाव्या वर्षांतच हाडांचा खुळखुळा झालाय.
असाच बत्तीस वर्षांचा तरुण, पण अगदी म्हातारपण आलेला सुधीर. कोणत्या सांध्यातून आवाज येत नसेल तर शपथ! सर्व सांधे तर दुखत होते, सोबत गंजलेल्या बिजागरासारखा करकर आवाज येत होता. त्याचा दोनदा अपघातसुद्धा झाला होता आणि भरीस भर कामाला पिझ्झा बॉय म्हणून. त्यामुळे खाण्याचीसुद्धा बोंबाबोंब, शास्त्रामध्ये सांगितल्याप्रमाणे अंगाला सहचरादी तेल लावायला दिले. सोबत वात कमी करणारी, हाडांना बळकटी देणारी औषधं सुरू केली. खराब वात बाहेर काढेल आणि हाडांचे पोषण करील असे २१ दिवस दुधाचे बस्ती केले. तेल लावल्यामुळे सांध्यांना वंगण तर मिळालेच त्याचप्रमाणे बस्तीमुळे हाडांना मजबुती मिळाली. त्याला पहिल्या बारा दिवसांतच बरं वाटायला लागलं. साडेतीन महिन्यांनंतर तो संधीवाताचे दुखणे विसरला.
आजकाल आईवडील लहान मुलांच्या वजनाकडे जास्त लक्ष देताना जाणवतात. टीव्हीवर दाखवणार्‍या बंद डब्यातील खाद्यपदार्थांमुळे मुलांचे वजन तर वाढतंच, परंतु नुसता मेद (फॅट) वाढून पुढे हाडांचे पोषण होत नाही. असाच अनुभव पवार कुटुंबाला आला. सात वर्षांचा मुलगा. पहिल्या तीन वर्षांमध्ये डबाबंद खाद्यपदार्थ. वजन वाढलं, पण ते वजन सहन करणारी हाडं मात्र पोकळ राहिली. या सर्वांमुळे त्याला संध्याकाळी ताप येऊन अंग दुखायचं. त्याला शास्त्रामध्ये सांगितल्याप्रमाणे मेद पचवणारी औषधं दिली. तेल लावून घाम काढला व सात दिवस काढ्याचे बस्ती दिले. आठव्या दिवशी अडीच किलो वजन कमी झाले. मेद पचून हाडांना मजबुती मिळाल्याने ८० टक्के फरक पडला.
अनुभवाचे बोल
चाळीतल्या कुलकर्णी आजोबांची नुकतीच पंचाहत्तरी साजरी केली. सगळ्यांच्या आग्रहाखार त्यांनी सांगितलेले गुपित तुम्हाला सांगतो :
- आंघोळीपूर्वी अंगाला तिळाचे तेल लावणे.
- आठवड्यातून एकदा रात्री झोपताना दुधातून २ चमचे एरंडेल घेणे.
- संध्याकाळी भूक नसल्यास जेवण न करता दूध पिणे.
- दररोज सकाळी १५ मिनिटे दीर्घश्‍वसन.
यालाच म्हणतात,
‘ओल्ड इज गोल्ड’.
- डॉ. दीपक केसरकर
सौजन्य :- फुलोरा, सामना ०१०५१४

Saturday, April 19, 2014

पेलिगन



लाल डोळे, लांब चोच आणि चोचेखाली पिशवीसारखी जागा हे वैशिष्ट्य आहे पेलिगन पक्ष्याचे. मुख्यत्वेकरून भरतपूर पक्षी अभयारण्यात आढळणार्‍या या पक्ष्याच्या आकारावरून तो इतर पक्ष्यांपेक्षा वेगळा ठरतो. पाणी असणार्‍या ठिकाणीच या पक्ष्याचे अधिक वास्तव्य असते. खोल पाण्यातून माशांना कमी पाण्याकडे ढकलून त्यांची शिकार तो करत असतो. पेलिगनचा बहुतांश वेळ पाण्यात जातो आणि विश्रांती घेण्यासाठी मात्र तो किनार्‍यावर येतो. भरतपूर अभयारण्यातील या पक्ष्यांना रोजी पेलिगन असेही म्हटले जाते. रोजी पेलिगनला न्याहाळण्यासाठी किंवा त्याचे फोटो काढण्यासाठी जानेवारी, फेब्रुवारीचा काळ सर्वोत्तम. या पक्ष्याचे फोटो काढण्यासाठी कमीत कमी ३०० एमएम लेन्स, ५००, ६०० एमएम टेलिलेन्सेसची गरज भासते. पेलिगनचे जवळून फोटो काढणेही शक्य आहे, पण जेव्हा तो प्रवास करून येतो आणि विश्रांती करण्याच्या तयारीत असतो तेव्हा तो माणसांना जवळ येऊ देतो अन्यथा तो बर्‍याचदा अंतर ठेवून राहत असतो. 
दुसर्‍या पक्ष्याने मासा पडकला असेल तर पेलिगन त्याच्यावर नजर ठेवतो आणि जलदगतीने उडत जाऊन तो मासा हिसकावून घेण्याचा प्रयत्न करतो. बर्‍याच वेळा त्याला यशही मिळते. जे पक्षी खोल पाण्यात बुडून मासे घेऊन बाहेर येतात त्यांच्यावरही तो चार्ज करतो. अनेकदा तो इतर पक्षी व माशांना चोचीच्या पिशवीत धरून ठेवतो आणि काही वेळानंतर सोडून देतो. पेलिगनचे चांगले फोटो घेण्यासाठी दरवेळी त्याच्या बारीकसारीक हालचालींवर लक्ष ठेवावे लागते. या पक्ष्याची सतत हालचाल सुरू राहते. त्यामुळे त्याचे फोटो काढताना बिलकूलही कंटाळा येत नाही.
- बैजू पाटील

सौजन्य :- फुलोरा, सामना १९०४१४

दमा - आयुर्वेद आरोग्य

दमामरणाच्या दारातून परत येण्याचा अनुभव अनेक दमेकर्‍यांकडून ऐकायला मिळतो. प्रत्येकाची स्टोरी वेगळी, परंतु शेवट मात्र सारखाच.
संदीप एका राजकीय पक्षाचा खासगी कार्यवाह. केईएममध्ये ईसीजी, एक्स-रे, ब्लड टेस्ट सर्व केलं. अगदी नॉर्मल होतं. त्यामुळे औषध तर दिलीच नाहीत. आराम करण्याचा सल्ला दिला. तरीसुद्धा दम काही कमी नाही. अशाच अवस्थेत संध्याकाळी दवाखान्यात आला. नाडीवर बोट ठेवताच अजीर्ण जाणवलं. विचारपूस केल्यावर मांसाहार खाणे, जागरण आणि पोट साफ न होणे हे महत्त्वाचे हेतू मिळाले. शास्त्रात सांगितल्याप्रमाणे सकाळी उलटीचे औषध, दिवसभर फक्त गरम पाणी आणि रात्री जुलाबाचे औषध दिले. एवढंच केलं. पोट साफ झाल्याने दमा कमी झाला. हलकं वाटायला लागलं.
लालबागमध्ये राहणारे साबळे नावाचे गृहस्थ प्रिंटिंग प्रेसमध्ये कामाला. पावसाळ्यात ढग जमा झाल्यावर दमा वाढतो, अस्वस्थ वाटते हा त्यांना त्रास होता. त्यांना सहा वर्षांपूर्वी कलरच्या रिऍक्शनमुळे ऍलर्जी झाली होती. औषध घेऊन ती दाबण्यात आली होती. शास्त्रानुसार त्वचेमधून निघणारी घाण जर औषधाने दाबली तर फुफ्फुसाद्वारे दम्याच्या स्वरूपात त्रास देते. मुख्य कारण लक्षात येताच उलटीचे आणि जुलाबाचे औषध दिले व रक्तातील घाण पचवणारी औषधे सुरू केली. इतक्या वर्षांचा दमा २२ दिवसांमध्ये पूर्णपणे बरा झाला. भूक वाढली. फ्रेश वाटायला लागलं आणि पावसाळ्यात दमसुद्धा लागत नाही.
गुरुवर्य जमदग्नी सरांचा
यशस्वी कानमंत्र
- एक भुक्त : आंघोळीपूर्वी सर्वांगाला तेल लावणे, सकाळी नाश्त्याला मिठ नसलेली भाताची पेज, दुपारी पोटभर पथ्याचे जेवण, रात्री भाजके अन्न (उपमा, थालीपीठ, डाएट चिवडा, दूध) खाणे. 
- उलटी, जुलाबाचे औषध घेऊन दम्याची औषधे सुरू करावी.
- दीर्घश्‍वसन अनुलोम-विलोम इ. फुफ्फुसाचे व्यायाम.
- दम्याचे चाटण (दालचिनी + अद्रक रस + मनुका + खडीसाखर)
आयुर्वेदिक वैद्यांच्या सल्ल्याने एवढं फक्त करा. मग स्टोरी कोणतीही असू द्या. शेवट मात्र गोड होईल एवढं मात्र नक्की.
- डॉ. दीपक केसरकर

सौजन्य :- फुलोरा, सामना १९०४१४

Monday, March 17, 2014

काही भलते

- फ्रेंचमध्ये १६९० साली एम डी सिव्हर्क यांनी सायकलच्या कल्पनेचे मूळ तयार केले एका दांड्याने जोडलेली दोन लाकडी चाके पायाने जमिनीला रेटे देत चालवावी लागे 
- १८१६ मध्ये बॅरन कार्ल द ड्रेस द सौअरब्रुन यांनी पुढच्या चाकावर एक हॅण्डल बसवले तरी सायकल पायाने रेटूनच चालवावी लागे 
- १८७६ साली एच जे लॉसन यांनी पायटा, साखळी वापरून चाकाला गती दिली आधुनिक सायकलचा हा पहिला नमुना

सौजन्य :- फुलोरा, सामना १५०५१४